فيلم «یک کیک برای رئیسجمهور» نخستين فيلم بلند حسن هادى و محصول مشترک عراق و قطر و آمريکا مى باشد. داستان فيلم به ظاهر، ساده است. لامیا، دختربچهای نهساله در يک صحنه نسبتا طولانى به حکم قرعه کشى از سوی مدرسه موظف میشود برای جشن تولد رئیسجمهور کیکی تهیه کند. همین مأموریت ساده، به دلیل کمبود شدید مواد غذایی، به سفری دشوار بدل میشود. اما فیلم خیلی زود نشان میدهد که موضوع اصلی، کیک نیست. کیک، استعارهای است از مناسک قدرت؛ هدیهای اجباری برای حاکمی که مردمش حتی از ابتداییترین امکانات زندگی محروماند.
قبل از اينکه به فيلم بپردازيم چند نکته مهم ديگر را بايستى در مورد ساخت آن يادآورى کنيم که احتمالا نقش مهمى در موفقيت هاى جشنواره اى اين فيلم ايفا کرده اند.
نخست فيلمنامه اين فيلم با همکارى اريک روت (Eric Roth) تهيه کننده و فيلمنامه نويس مشهور هاليوود که براى نوشتن فيلمنامه فيلم Forrest Gump جايزه اسکار نيز بدست آورده است، نوشته شده است. همچنين ديگر عوامل مهم ساخت فيلم مانند تهيه کننده و فيلمبردار و مونتور هيچ کدامشان اهل کشور عراق نمى باشند.
در تاریخ سینما، نمایش دیکتاتوری معمولاً با تصویر رهبران، ارتشها، زندانها و خشونت عریان همراه بوده است؛ گویی قدرت تنها زمانی قابل رؤیت است که خود را آشکارا به نمایش بگذارد. اما «یک کیک برای رئیسجمهور» مسیر دیگری را انتخاب میکند. حسن هادی به جای آنکه قدرت را در کاخ ریاستجمهوری جستوجو کند، آن را به آشپزخانه میآورد؛ جایی که نبود چند مشت آرد و چند عدد تخممرغ، بیش از هزار تصویر آرشیوی از یک نظام سیاسی سخن میگوید.
این همان چیزی است که آندره بازن از آن به عنوان توانایی سینما در آشکار کردن حقیقت از دل واقعیت روزمره یاد میکرد. فیلم، به جای آنکه تاریخ را بازسازی کند، اجازه میدهد تاریخ خود را در جزئیات زندگی شخصیتها آشکار کند. در اینجا، سیاست نه یک موضوع، بلکه کیفیتی است که در تمام اشیای جهان فیلم رسوخ کرده است؛ در نان، در مدرسه، در صف خرید و حتی در کیکی که قرار است برای تولد رئیسجمهور پخته شود.
اگر سینمای نئورئالیسم ایتالیا پس از جنگ جهانی دوم میکوشید نشان دهد چگونه بحرانهای سیاسی در زندگی روزمره انسانهای عادی بازتاب مییابد، حسن هادی نیز همین سنت را در عراق دهه نود ادامه میدهد. او مانند ویتوریو دسیکا، از خلال یک روایت کوچک، تصویری از یک جامعه بزرگ میسازد. همانگونه که در «دزد دوچرخه» یک دوچرخه، معیشت و کرامت انسان را نمایندگی میکند، در اینجا یک کیک، به نشانهای از مناسبات قدرت بدل میشود؛ کیکی که بیش از آنکه برای جشن باشد، برای اثبات فرمانبرداری است.
بسیاری از منتقدان احتمالاً این فیلم را در امتداد سینمای ايران و عباس کیارستمی قرار خواهند داد؛ قیاسی که از حضور کودک، روایت مینیمال و زبان ساده، انتخاب نابازيگران بجاى بازيگران حرفه اى و تصاوير زيبا از مناظر و طبيعت عراق در فیلم ناشی میشود. اما این شباهت، بیش از آنکه حاصل نزدیکی در جهانبینی باشد، محصول الگویی است که سینمای ایران پس از موفقیتهای بینالمللی در جشنوارههای جهانی تثبیت کرد. حسن هادی از این زبان سینمایی بهره میگیرد، اما دغدغه اصلی او متفاوت است. اگر کیارستمی غالباً به پرسشهای هستیشناسانه و اخلاقی نزدیک میشود، هادی بیش از هر چیز به حافظه تاریخی و زخم اجتماعی میاندیشد.
از این منظر، شاید بتوان گفت نزدیکترین خویشاوند سینمایی حسن هادی، سهراب شهید ثالث است. همان صبوری در روایت، همان اعتماد به سکوت، همان اهمیت دادن به زمان مرده و همان پرهیز از اوج و فرودهای متعارف درام. شهیدثالث معتقد بود زندگی، برخلاف سینمای کلاسیک، از لحظات تکراری ساخته شده است و حقیقت انسان نیز در همین تکرارها آشکار میشود. «یک کیک برای رئیسجمهور» نیز از همین منطق پیروی میکند. دوربین، عجلهای برای رسیدن به حادثه ندارد؛ زیرا خودِ انتظار، خودِ راه رفتن و خودِ جستوجو، بخشی از معنای زندگی در جامعهای گرفتار استبداد است.
با این حال، همین انتخاب فرمی، مهمترین نقطه ضعف فیلم نیز هست. حسن هادی چنان به ریتم تأملی وفادار میماند که گاه انرژی درام را از دست میدهد. برخی صحنهها مانند همان صحنه قرعه کشى سر کلاس و يا برنامه موسيقى در يک قهوه خانه بیش از آنکه بر معنای اثر بیفزایند، تنها بر زمان آن میافزایند. این همان مرز باریکی است که سینمای مینیمالیستی همواره با آن روبهرو بوده است؛ مرز میان تأمل و رخوت يا سستى و خمودى.
با وجود این، ارزش فیلم نه در بینقص بودن، بلکه در صداقتش نهفته است. حسن هادی نمیکوشد از رنج مردم عراق تصویری تماشایی بسازد. او فقر را زیباسازی نمیکند و کودک را به ابزاری برای باجگیری احساسی از مخاطب تبدیل نمیکند. لامیا و سعید، قربانیانی مقدس نیستند؛ دو کودک معمولیاند که هنوز توانایی دوست داشتن را از دست ندادهاند.
نکته مهم فیلم شايد همین باشد. در جهانی که قدرت همه چیز را به ابزار سلطه تبدیل کرده است، تنها چیزی که از تصرف آن میگریزد، رابطه انسانی است. دوستی لامیا و سعید، نه صرفاً یک داستان کوچک، بلکه پاسخی است به تمام سازوکارهای سرکوب. اگر کیک، نماد قدرت است، این دوستی، نماد آزادی است؛ آزادیای که نه در سقوط یک حکومت، بلکه در حفظ انسانیت معنا پیدا میکند.
«یک کیک برای رئیسجمهور»، بیش از آنکه درباره عراق دهه نود باشد، درباره هر جامعهای است که قدرت میکوشد حتی مزه شیرینی را نیز به انحصار خود درآورد.
در مورد کارگردان فيلم:
حسن هادی از نسل فیلمسازان عراقی است که کودکی خود را در سالهای جنگ، تحریم و حکومت صدام حسین سپری کردهاند. او در جنوب عراق بزرگ شد؛ نسلی که تجربه زیستهاش نه فقط جنگ، بلکه زندگی روزمره در سایه ترس، کمبود و انزوای سیاسی بود. بعدها به آمریکا مهاجرت کرد، در رشته سینما در دانشگاه نیویورک (NYU) تحصیل کرد و علاوه بر فعالیت در روزنامهنگاری و تولید فیلم، به تدریس سینما نیز پرداخت.
پیش از ساخت نخستین فیلم بلندش، هادی با فیلم کوتاه «Swimsuit» (مایو شنا) در جشنوارههای بینالمللی شناخته شد و سپس با حمایت برنامههای توسعه فیلمنامه و کارگردانی مؤسساتی مانند ساندنس، پروژه «یک کیک برای رئیسجمهور» را طی چند سال پرورش داد. این فیلم نهتنها نخستین تجربه بلند او، بلکه نخستین فیلم عراقی بود که جایزه دوربین طلایی (Caméra d’Or) جشنواره کن را برای بهترین فیلم اول دریافت کرد؛ موفقیتی که توجه جهان را به موج تازه سینمای عراق جلب کرد.
مشخصات فیلم:
نام فیلم: یک کیک برای رئیسجمهور (The President’s Cake)
کارگردان: حسن هادی
نویسنده: حسن هادی و اريک روت (Eric Roth)
تهیهکننده: لیا چن بیکر (Leah Chen Baker)
مدیر فیلمبرداری: تودور ولادیمیر پاندورو (Tudor Vladimir Panduru)
تدوین: آندو رادو (Andu Radu)
طراح صحنه: آناماریا تسکو (Anamaria Țecu)
طراح لباس: تمارا نوری (Tamara Nouri)
بازیگران:
- بانین احمد نایف در نقش «لامیا»
- سجاد محمد قاسم در نقش «سعید»
- وحیده ثابت خریبط در نقش «بیبی» (مادربزرگ لامیا)
- رحیم الحاج در نقش «جاسم»
محصول: عراق، قطر، ایالات متحده آمریکا
سال تولید: ۲۰۲۵
زبان: عربی (گویش عراقی)
مدت زمان: ۱۰۵ دقیقه
ژانر: درام، اجتماعی
نخستین نمایش: بخش «دو هفته کارگردانان» جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵
- برنده جایزه دوربین طلایی (Caméra d’Or) جشنواره کن برای بهترین فیلم اول
- برنده جایزه تماشاگران بخش «دو هفته کارگردانان»
- نماینده عراق در بخش بهترین فیلم بینالمللی جوایز اسکار ۲۰۲۶
در همين مورد بيشتر بخوانيد>معرفى سينماى عراق
گفتگو با کارگردان فيلم حسن هادى
آخرین دیدگاهها