نوشته جو هاگان
ترجمه و تنظيم سامان پارسى پور
نگاهی کوتاه به زندگی و کارنامه واکین رافائل فینیکس
Joaquin Raphael Phoenix در ۲۸ اکتبر ۱۹۷۴ در سن‌خوانِ پورتوریکو به دنیا آمد و از کودکی وارد بازیگری شد. او در طول سال‌های فعالیتش در فیلم‌های مهمی مانند Gladiator، Walk the Line، The Master، Her و Joker بازی کرده است. Phoenix به‌ویژه به خاطر انتخاب نقش‌های پیچیده و شخصیت‌هایی که اغلب درگیر بحران‌های عمیق روحی و اجتماعی هستند، شناخته می‌شود.
او برای بازی در نقش Johnny Cash در Walk the Line و بعدها برای نقش Arthur Fleck در Joker تحسین فراوانی دریافت کرد.
در این گفت‌وگو، Phoenix از شیوه بازیگری، گذشته، برادرش River، زندگی شخصی و تجربه بازی در نقش Joker می‌گوید.
فیلم Joker با ۱۱ نامزدی، به یکی از بخت‌های اصلی مراسم اسکار تبدیل شده است؛ موفقیتی که بخش مهمی از آن به بازی واکين فينيکس، بازیگر نقش اصلی، مربوط می‌شود. خبرنگار مجله GQ برای شماره جدید این مجله که از ۹ ژانویه در دسترس است، در لس‌آنجلس با این ستاره هالیوود دیدار کرده و با او درباره روزهای تاریک گذشته و شگفتی‌های زندگی امروز صحبت کرده است.
واکين فينيکس چوب‌های غذاخوری‌اش را باز می‌کند تا در رستوران ژاپنی «Asanebo» در Studio City سالاد جلبک دریایی‌اش را بخورد. ناگهان این حس ناخوشایند به من دست می‌دهد که شاید بشقاب ماهی‌های خال‌مخالی خامی که جلوی من روی میز قرار دارد، او را ناراحت کند.
می‌گوید: «این انتخاب خودته، رفیق.»
شانه‌هایش را بالا می‌اندازد. با تی‌شرت مشکی و شلواری که پاچه‌هایش را بالا زده، کاملاً راحت و بی‌تکلف به نظر می‌رسد. موهای خاکستری‌اش را به عقب شانه کرده است.
«خب، همه که به یک اندازه در فکر کردن پیش نرفته‌اند.»
فقط شوخی می‌کند. فکر کنم.
با شیطنت لبخند می‌زند و می‌گذارد جمله‌اش همان‌جا بماند.
«به خودت مربوطه.»
بعد ناگهان صدای خنده‌ای عجیب و دیوانه‌وار از او بلند می‌شود.
«این واقعاً خیلی مزخرفه!»
بعد هم برای کشیدن سیگار به بیرون می‌رود.
میان سختگیری، شوخی و آسیب‌پذیری
آن سختگیری اخلاقی، در کنار روحیه شوخ‌طبع و آسیب‌پذیری‌اش، شاید همان چیزی باشد که شخصیت بازیگری او را شکل داده است. در Joker او دوباره به Arthur Fleck تبدیل شده؛ مردی عذاب‌کشیده، از نظر روانی ناپایدار و منزوی که به یک جنایتکار تبدیل می‌شود، چون تصور می‌کند تنها از این راه می‌تواند رؤیای خود برای تبدیل شدن به یک کمدین استندآپ را عملی کند.
بازی درخشان او در نقش مردی که خشم و نفرت وجودش را فراگرفته و دست به اعمالی بی‌رحمانه و نیهیلیستی می‌زند، بار دیگر بحث درباره رابطه میان خشونت خیالی روی پرده و خشونت واقعی را داغ کرد؛ از جمله در ارتباط با کشتارهای El Paso و Dayton در تابستان گذشته.
پس از نمایش Joker در جشنواره فیلم ونیز، بحث درباره Arthur Fleck بالا گرفت؛ شخصیتی که شباهت‌هایی با «Incel»ها دارد؛ مردان جوانی که خود را ناخواسته محروم از رابطه جنسی می‌دانند و در سال‌های اخیر نامشان در ارتباط با چندین مورد تیراندازی و کشتار مطرح شده است.
اما فينيکس ترجیح می‌دهد فیلم خودش حرف بزند.
او درباره جوکر می‌گوید:
«می‌شود او را از خیلی زاویه‌های مختلف دید. از یک طرف می‌توان او را آدمی دید که می‌خواهد شنیده و فهمیده شود؛ کسی که می‌خواهد صدایی داشته باشد، درست مثل همه ما. یا می‌توان او را کسی دید که بیش از اندازه به تحسین و توجه نیاز دارد.»
«از همان بچگی با این چیزهای بی‌معنی مشکل داشتم»
واکين فينيکس همیشه توانایی عجیبی برای نزدیک شدن به بخش تاریک وجود انسان داشته است.
او در سال ۲۰۱۷ در فیلم A Beautiful Day نقش یک آدمکش حرفه‌ای ازهم‌گسیخته را بازی کرد که مردان ثروتمندی را که دختران نابالغ را مورد تجاوز قرار داده‌اند، با چکش می‌کشد.
پیش از آن، در Her نقش مردی افسرده و منزوی را بازی کرده بود که عشق زندگی‌اش را در سیستم‌عامل کامپیوترش پیدا می‌کند. او در جریان ساخت همین فیلم با Rooney Mara آشنا شد؛ زنی که حالا نامزدش است.
واکين فينيکس می‌گوید:
«از همان وقتی که خیلی کوچک بودم، نسبت به تمام این چیزهای بی‌اهمیت و بی‌محتوای بچگانه واکنش منفی داشتم. نمی‌دانم چرا. احتمالاً شما الان دوست دارید یک توضیح روان‌شناختی عمیق برایش پیدا کنید و شاید حتی واقعاً چنین توضیحی وجود داشته باشد.»
در واقع وسوسه‌برانگیز است که در زندگی واکين فينيکس دنبال توضیحی برای علاقه‌اش به نقش‌های تاریک بگردیم.
تا همین چند وقت پیش، او را «دومین Phoenix مشهور» می‌نامیدند. هر بار نام او مطرح می‌شد، نام برادر افسانه‌ای و محبوبش، River Phoenix، هم به میان می‌آمد.
River در سال ۱۹۹۳، مقابل کلوپ شبانه «Viper Room» متعلق به Johnny Depp در بلوار Sunset، و در برابر چشمان Joaquin از دنیا رفت.
امروز خاطره River تا حدی کمرنگ شده و Joaquin به مشهورترین عضو خانواده Phoenix تبدیل شده است. اما برای خودش، آن تراژدی هنوز کاملاً زنده است.
برادرش و مرگ او تأثیر زیادی بر Joaquin گذاشته‌اند، اما خودش نمی‌خواهد میان این حادثه و استعدادش برای بازی در نقش شخصیت‌های آسیب‌دیده و خشن ارتباط مستقیمی برقرار کند.
با همان لحن نیمه‌طنز همیشگی‌اش می‌گوید:
«سعی می‌کنم به تمام این مزخرفات فکر نکنم. اصلاً چرا دارم این مصاحبه لعنتی را انجام می‌دهم؟ آخرش کاری می‌کنید بازیگری‌ام را خراب کنم.»
خانه واکين فينيکس
بعدتر به خانه‌اش در Hollywood Hills می‌روم؛ خانه‌ای کوچک و ییلاقی که در کنار جاده‌ای شیب‌دار و مشرف به یک دره قرار گرفته است.
او در آشپزخانه مشغول پختن سیب‌زمینی شیرین برای سگ‌هایش، Soda و Oskar، است؛ سگ‌هایی که آنها را هم وگان تغذیه می‌کند.
Soda، سگی ماده، سفیدرنگ و دورگه از نژاد Pitbull است که فينيکس او را ۱۳ سال پیش، درست زمانی که قرار بود کشته شود، نجات داده است.
این سگ نسبت به نور مستقیم خورشید حساسیت دارد و به همین دلیل بین ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر اجازه بیرون رفتن ندارد. فينيکس برایش یک لباس محافظ مخصوص سفارش داده تا بتواند به ساحل برود.
می‌گوید:
«با این لباس لعنتی واقعاً باحال به نظر می‌رسه، ولی خودش اصلاً حاضر نیست بپوشدش.»
فينيکس می‌گوید:
«همیشه فکر می‌کردم بازیگری باید یک جور مستندسازی باشد. باید چیزی را که شخصیت دارد از سر می‌گذراند، احساس کنی.»
او با نامزدش Rooney Mara زندگی می‌کند؛ همان بازیگری که در Her نقش همسر سابق او را بازی کرد و در Mary Magdalene نیز نقش مریم مجدلیه را بر عهده داشت؛ فیلمی که فينيکس در آن نقش عیسی مسیح را بازی می‌کرد.
فينيکس با لحنی خشک می‌گوید:
«ظاهراً برای این نقش ساخته شده بودم.»
هنگام فیلمبرداری Her، فکر می‌کرد Mara از او خوشش نمی‌آید. بعدها فهمید که او فقط خجالتی بوده است.
فينيکس آن روزها تلاش می‌کرد با کمک هیپنوتیزم سیگار را ترک کند، اما ظاهراً خیلی جواب نداده بود. ناخن‌هایش جویده شده‌اند و همیشه دو بسته American Spirit و چند فندک در دسترس دارد.
می‌گوید:
«واقعاً سالم غذا می‌خورم. چندان علاقه‌ای به فست‌فود ندارم؛ اصلاً چیزی را که صنعتی و فرآوری‌شده باشد دوست ندارم. البته این به این معنی نیست که گاهی یک بسته چیپس را یک‌جا نخورم.»
برای Joker، او تحت نظر پزشک یک رژیم غذایی بسیار سخت را دنبال کرد و ۲۴ کیلو وزن کم کرد.
بعد از پایان فیلمبرداری، دوباره ۱۱ کیلو وزن اضافه کرد. اما وقتی در نخستین تریلرهای فیلم در بهار ۲۰۱۹ با آن بدن استخوانی، نحیف و ترسناک ظاهر شد، همه شوکه شدند.
فينيکس بار دیگر نشان داد که می‌تواند با تمام وجود خودش را در یک نقش فرو ببرد.
واکين فينيکس درباره تبدیل شدن به Johnny Cash
او قبلاً هم در سال ۲۰۰۵، در یکی از مهم‌ترین بازی‌های دوران حرفه‌ای‌اش، چنین تغییر کاملی را تجربه کرده بود. در Walk the Line نقش Johnny Cash را بازی کرد؛ خواننده‌ای که در دوازده‌سالگی برادرش را از دست داده بود.
آن زمان خبرنگاران در مصاحبه‌ها بیش از هر چیز می‌خواستند بدانند مرگ برادر فينيکس چه تأثیری بر بازیگری او گذاشته است؛ سؤالی که به‌شدت عصبی‌اش می‌کرد.
او نمی‌خواست به نقش «برادر عزادار» محدود شود.
در حالی که روی ایوان سایه‌دار پشت خانه‌اش سیگار می‌کشد و Oskar و Soda از دریچه مخصوص سگ‌ها مدام به داخل و خارج می‌روند، می‌گوید:
«تازه داشتم به‌عنوان بازیگر شناخته می‌شدم و ناگهان مجبور شدم جلوی همه درباره موضوعی حرف بزنم که خودش هم از قبل به‌شدت در معرض افکار عمومی بود.
هر پنج دقیقه یک‌بار از من درباره‌اش سؤال می‌کردند، حتی در مهمانی‌های سینمایی. برای من، آنجا جای مناسبی برای حرف زدن درباره چنین موضوعی نبود.
حس می‌کردم حرف زدن درباره‌اش در چنین فضایی صادقانه نیست. هر بار با خودم فکر می‌کردم: می‌فهمم چقدر داری تلاش می‌کنی طوری به نظر برسی که انگار واقعاً برایت مهم است. ولی بی‌خیال، بیا این مزخرفات را کنار بگذاریم. هر دوی ما می‌دانیم واقعاً موضوع چیست.
به یک دلیل، گفتن «Fuck you» برایم خیلی راحت‌تر بود تا اینکه بخواهم توضیح بدهم.»
نقش Johnny Cash راه فينيکس را برای فیلم‌هایی باز کرد که در آنها می‌توانست استعداد عجیبش را در فرو رفتن کامل در یک شخصیت به نمایش بگذارد.
می‌گوید:
«از آن زمان بازیگری‌ام عمق و معنای بیشتری پیدا کرد. مثل یک مکاشفه بود؛ انگار با هر قدمی که برمی‌داشتم، به اصل موضوع نزدیک‌تر می‌شدم.»
البته او تأکید می‌کند که منظورش از «اصل موضوع»، مرگ برادرش نیست.
او می‌گوید علاقه‌اش به شخصیت‌هایی مانند Arthur Fleck و Johnny Cash ریشه در چیز دیگری دارد؛ چیزی که به سختی می‌توان آن را نام‌گذاری کرد.
شاید نوعی «ترس کیهانی» باشد، یا حتی چیزی «پیشازادی».
«فکر می‌کنم ترکیبی از عوامل ذاتی و اکتسابی باشد. بخشی از آن قطعاً به ریشه و پیشینه من مربوط می‌شود.»
واکين فينيکس درباره تبدیل شدن به Arthur Fleck، همان Joker
مرز میان واقعیت و خیال شاید هیچ‌وقت تا این اندازه محو نبوده است.
پس از کشتارهای El Paso و Dayton، شرکت Universal Pictures اکران فیلم The Hunt را که یک «تریلر اجتماعی طنزآمیز» درباره شکار انسان‌ها بود، لغو کرد.
Joker هم اگرچه بر اساس یک شخصیت کمیک ساخته شده، اما از این جهت به اتفاقات روز مربوط می‌شود که داستان یک فرد قاتل را روایت می‌کند که برای توجیه اعمالش فلسفه‌ای شخصی می‌سازد.
واکين فينيکس می‌گوید پیش از پذیرفتن این نقش، ابتدا باید برای خودش روشن می‌کرد که آیا می‌تواند به چنین شخصیتی پیچیدگی و انسانیت بدهد یا نه.
«چه کار می‌توانیم بکنیم که مخاطب با این آدم شرور احساس همدلی کند؟ چون باید به این برسیم. هر چیز دیگری بیش از حد ساده‌انگارانه است.»
او در ادامه توضیح می‌دهد:
«فیلمنامه را خواندم و از خودم پرسیدم: چه کار می‌توانیم بکنیم که مخاطب با این آدم شرور احساس همدلی کند؟ چون باید به این نقطه برسیم. هر چیز دیگری خیلی ساده است.
ما همیشه دنبال جواب‌های ساده هستیم. دوست داریم انگشت اتهام را به طرف دیگران بگیریم. وقتی چیزی پیدا می‌کنیم که بتوانیم آن را شر بدانیم، احساس بهتری داریم.
مثلاً می‌گوییم: من اصلاً نژادپرست نیستم، چون در باغ خانه‌ام پرچم کنفدراسیون ندارم و در فلان تظاهرات هم شرکت نمی‌کنم.
اما با این کار جلوی خودمان را می‌گیریم که نژادپرستی‌ای را که احتمالاً بیشتر سفیدپوستان با خودشان دارند، دقیق‌تر بررسی کنیم؛ یا هر موضوع دیگری که در آن لحظه درباره‌اش بحث می‌شود.
در نهایت به این نتیجه رسیدم که بله، باید این آدم شرور را دقیق‌تر نگاه کنیم.»
Phoenix ادامه می‌دهد:
«الان دیگر ارتباط واقعی بین آدم‌ها وجود ندارد. و این برای من معنایی است که از این ماجرا می‌گیرم.
فکر می‌کنم ما به‌عنوان تماشاگر می‌توانیم هر دو طرف را همزمان ببینیم، تجربه کنیم و ارزش آنها را درک کنیم.»
چندی پیش Rooney به او گفته بود:
«می‌دانی چه فرصت‌های فوق‌العاده‌ای از طریق فیلم‌هایت برایت به وجود آمده؟»
Phoenix جواب داده بود:
«حق با توست. من واقعاً خیلی خوش‌شانس بوده‌ام.
در مورد خیلی از فیلم‌هایم مطمئن نبودم که بعد از آنها اصلاً چیز دیگری بتواند این تجربه را تکرار کند.
و حالا این فیلم، این تجربه… واقعاً باورنکردنی است.»
«من واقعاً خیلی خوش‌شانس بوده‌ام»
Phoenix در گذشته، بعد از بازی در چنین نقش‌های سنگینی، بارها با احساس پوچی و مشکلات روانی دست‌وپنجه نرم کرده بود.
فیلمبرداری برایش تجربه‌ای آشفته‌کننده بود و تبلیغات بعد از آن هم چندان بهتر نبود. اغلب از بازی خودش راضی نبود و خیلی وقت‌ها حتی فیلم‌های خودش را هم تماشا نمی‌کرد.
یکی از نمونه‌های فراموش‌نشدنی زمانی بود که پس از بازی در نقش Johnny Cash، خواننده‌ای گرفتار الکل و مواد مخدر، خودش را در یک مرکز ترک اعتیاد بستری کرد.
اما امروز، در ۴۵سالگی، فاصله گرفتن از شخصیت‌های سینمایی برایش آسان‌تر شده است.
یک «Joaquin Phoenix» وجود دارد که بازیگر است و یک Joaquin Phoenix دیگر که قرار است به‌زودی ازدواج کند و یک هفته بعد از دیدار من با او، سیگار را ترک کرد.
بعداً به من گفت:
«این کار هیپنوتیزم بود.»
اما در جشنواره ونیز دوباره سیگار کشید:
«ضعیف شدم.»
Phoenix می‌گوید همیشه با زندگی سخت کنار آمده است.
«ولی مدتی است ـ شاید به خاطر بالا رفتن سن ـ احساس می‌کنم حالم خوب است.
با خودم فکر می‌کنم شاید این تجربه خوبی نباشد، یا شاید خوش نگذرد. شاید نتوانم با آن ارتباط برقرار کنم و بعدش فقط احساس پوچی کنم.
اما اشکالی ندارد.
چون می‌دانم بخش‌های دیگری در زندگی وجود دارند که برای من خیلی بیشتر اهمیت دارند.
از آنها نیرو می‌گیرم.
از آنها لذت می‌برم.
من عاشق زندگی‌ام.
برگرفته از مقاله
“Joker”-Darsteller Joaquin Phoenix im Interview: “Ich liebe mein Leben!”
آخرین دیدگاه‌ها