نخست یادى کنیم از زنده‌یاد بصیر نصیبی که بیش از چهل سال از عمر و فعالیت‌های خود را صرف افشاگری درباره هنرمندانی کرد که با حکومت جمهوری اسلامی همدست بودند، و نیز درباره ابزارها و شیوه‌های این حکومت در بزک‌کردن چهره واقعی و سرکوبگر خود. خوشبختانه بخش عمده‌ای از این افشاگری‌ها همچنان در همین سایت «سینمای آزاد» در دسترس است.

نکته دوم این است که در میان هزاران نفر از فرزندان جاویدنام ایران، نباید هیچ تفاوتی در بين آنها قائل شد. تمامی آنان در مسیر مبارزه با ستم، ظلم و اسارت تحمیل‌شده از سوی حکومت اسلامی، و برای آزادی خود و میهنشان، با شهامت و ایستادگی جان خود را از دست دادند. همه این جاویدنامان، عزیزان ما هستند و در بلندترین قله‌های تاریخ این سرزمین ایستاده‌اند.

در این مقاله اما تلاش ما یادآوری نام هنرمندان مبارزی است که به دست جلادان رژیم اسلامی اعدام یا به قتل رسیده‌اند. شوربختانه اسامى ياد شده در پايان مقاله کامل نيستند و بخاطر همين از شما خوانندگان و ياران گرامى تقاضا مي کنيم تا در کامل کردن اين ليست با ارسال اسامي و مشخصات ديگر جاويدنامان هنرمند به ما يارى رسانند.

در جمهوری اسلامی ایران، مسئله فقط سانسور نیست؛ مسئله مهندسی سکوت است.

قدرتی که از کلمه می‌ترسد، دیر یا زود به حذف صاحب کلمه می‌رسد. این یک الگوی تصادفی نیست—یک سازوکار است. از ترور برون‌مرزی چهره‌هایی چون فریدون فرخزاد تا مرگ‌های مشکوک در زندان مانند علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، و قتل هاى زنجيره اى نويسندگان تا گلوله‌هایی که در خیابان‌های اعتراض به سینه جوانان—از جمله هنرمندان—نشست، یک خط ممتد دیده می‌شود: حذف صدای ناهمخوان.

این حذف، فقط فیزیکی نیست. حذف، از جایی عمیق‌تر آغاز می‌شود—از جایی که هنر باید بی‌خطر شود، بی‌درد شود، بی‌حقیقت شود. هنری که قرار بود آینه باشد، به ابزار تزئین تبدیل می‌شود. و این، شاید مؤثرترین شکل سرکوب است: وقتی دیگر نیازی به بستن دهان نیست، چون صداها خودشان تغییر لحن داده‌اند.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه در جریان اعتراضات گسترده، نام‌های تازه‌ای به این فهرست افزوده شده‌اند—نام‌هایی که بسیاری از آن‌ها هرگز به‌طور کامل ثبت نشدند. هنرمندانی که نه لزوماً مشهور بودند و نه صاحب تریبون، اما صاحب صدا بودند. صداهایی که حذف شدند، بی‌آنکه حتی فرصت ثبت در حافظه عمومی پیدا کنند. اینجا، حذف فقط مرگ نیست؛ حذف، فراموشیِ سازمان‌یافته است.

اما در کنار این چرخه حذف، یک واقعیت دیگر هم وجود دارد—واقعیتی که کمتر درباره‌اش با صراحت حرف زده می‌شود سکوت جامعه هنرى.

نقش سکوت:

وقتی سرکوب به یک وضعیت دائمی تبدیل می‌شود، سکوت دیگر یک واکنش فردی نیست؛ به بخشی از سازوکار تبدیل می‌شود. در چنین فضایی، هر هنرمند با یک انتخاب مواجه است: یا هزینه دیدن و گفتن را بپذیرد، یا در چارچوبی بماند که برایش تعریف شده است.

مسئله، قضاوت اخلاقی ساده نیست. بسیاری از این انتخاب‌ها در شرایطی انجام می‌شود که هزینه‌ها واقعی و سنگین‌اند. اما این واقعیت را هم نمی‌توان نادیده گرفت:

سکوت گسترده، به بقای همان ساختاری کمک می‌کند که صداها را حذف می‌کند.

وقتی صحنه‌ها روشن می‌مانند اما حقیقت از آن‌ها حذف می‌شود، هنر به نوعی عادی‌سازی تبدیل می‌شود—عادی‌سازی وضعیتی که در آن حذف، استثنا نیست، قاعده است. اینجا دیگر فقط حکومت مسئول نیست؛ بلکه شبکه‌ای از سازگاری، مصلحت و ترس نیز در کار است.

این متن نه برای صدور حکم، بلکه برای ثبت یک واقعیت است:
در کنار نام کسانی که حذف شدند، تاریخ از سکوت‌ها هم یاد خواهد کرد.

با این حال، همه‌چیز به تاریکی ختم نمی‌شود.

هنر در ایران، با وجود همه این فشارها، هنوز از بین نرفته است. در زیرزمین‌ها، در شبکه‌های غیررسمی، در تبعید، و حتی در لابه‌لای همان ساختارهای محدودکننده، هنوز نشانه‌هایی از مقاومت دیده می‌شود. این مقاومت همیشه پرصدا نیست—اما وجود دارد.

و شاید همین، نقطه‌ای است که تمام این سازوکار سرکوب را ناکام می‌گذارد اینکه:
صدا را می‌توان محدود کرد، اما میل به بیان را نه.

هنرمندان جاويد نام کشته‌شده در اعتراضات

این‌ها فقط بخشی از هنرمندانی هستند که در یک بازه کوتاه (ژانویه ۲۰۲۶) کشته شدند—و نشان‌دهنده یک الگوی گسترده‌ترند

• مهدی صلاح‌شور ( مجسمه‌ساز برجسته و مربی مجسمه‌سازی که در ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) در مشهد با شلیک مستقیم نیروهای نظامی کشته شد.)
• احمد عباسی (کارگردان تئاتر و بازیگر)
• یاسر مدیرروستا (موسیقیدان)
• فؤاد صفایی (خواننده)
• غزال آقایی عکاس طبیعت که در ژانویه ۲۰۲۶ در تهران کشته شد)
• بابک جمالی (خواننده گروه «رسا» که در اراک در اعتراضات کشته شد)
• جواد گنجی (فیلم‌ساز، کارگردان فیلم و تلویزیون که در ۹ ژانویه ۲۰۲۶ در تهران با شلیک مستقیم جان باخت)
• شکوفه عبدی (عکاس)
• صنم پوربابایی (ویولنیست)
• امیرعلی زارعی (موسیقیدان)
• شبنم فردوسی (گرافیست و عروسک‌ساز)
• زهره شماعی زاده (بازیگر و صداپیشه و هنرمند سینما و تئاتر، در جریان اعتراضات ۱۴۰۴ علیه جمهوری اسلامی کشته شد.)
• صحبا رشتیان (هنرمند تجسمی که در ژانویه ۲۰۲۶ در اصفهان کشته شد.)
• ملیکا دستیاب (موسیقیدان)
• ریحانه یوسفی (بازیگر ۲۸ ساله تئاتر که در دی ۱۴۰۴ با شلیک مستقیم گلوله نیروهای حکومتی در تهران کشته شد.)
• پویا فرگردی (ویولنیست)
• روبینا امینیان: (طراح مد و دانشجو که در ژانویه ۲۰۲۶ در جریان اعتراضات در تهران از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت.)
• سروش سلیمانی: (هنرمند هیپ‌هاپ که در ژانویه ۲۰۲۶ در هاپشجان کشته شد.)
• ابوالفضل یغموری: (رپر ۱۷ ساله که در دی ۱۴۰۴ در فردیس کرج کشته شد.)
• ماهان قدمی: (رپر و آرایشگر ۲۳ ساله که در اسلامشهر تهران کشته شد.)
• مجتبی ترشیز: فوتبالیست (چهره فرهنگی-ورزشی در اعتراضات ۲۰۲۶ همراه همسرش کشته شد)